Uit de boeken van Hannie van der Vegt- de Groot

Uit Nostalgisch Keukenemaille deel I van Hannie van der Vegt-de Groot, pagina 140-144 over DRU-emaille.

De geschiedenis

"Wat is email, zou men als eenvoudige vraag kunnen stellen, waarop kan worden geantwoord: "Email is een glazuur (evenals het glazuur van de tanden b.v.), dat in verschillende kleuren op metaal wordt gebracht". 
Email is een glaslaag op metaal. Het moet in vloeibare toestand op het metaal aangebracht worden en zich daarop vast zetten. In poedervorm, smelt het op metaal als dit roodgloeiend is. 
De primitieve juwelier, die emailleerde, bracht op zijn byoux koperen randjes aan, waarin het emaille poeder werd gestrooid, dat bij een bepaalde temperatuur smolt en in het gevormde figuurtje bleef en niet kon uitvloeien. Men zocht naar een eenvoudigere bewerking, totdat men de methode had om het email in gemalen toestand, aangemaakt met water (email-slib) op het metaal te kunnen schilderen. 
Of de oude Egyptenaren reeds email kenden, staat niet onomstotelijk vast. Ze gebruikten glas op metaal (email-cloisonné) maar of dit als email-slib erop werd gebracht, valt niet te constateren. 

Van het begin van onze jaartelling echter zijn voorbeelden gevonden die wel op email wijzen, zodat aangenomen mag worden, dat omstreeks die tijd het email bekend was. In het Gallisch-Romeins tijdperk kwam het email meer en meer voor en het heeft zich in de loop der eeuwen niet alleen weten te handhaven, doch is door bekwame technici en kunstenaars voor het vervaardigen van de fraaiste kunstschatten gebruikt. 

Het fabriceren van geëmailleerde waren voor huishoudelijk gebruik in massaproductie dateert, zoals reeds eerder vermeld, eerst uit het begin van de 19e eeuw. 
Jarenlang had men gezocht naar verbetering van kookgerei en de vervanging van houten, aarden, glazen, stenen of metalen pannen. Aarde en glas zijn licht breekbaar, bovendien kan men het niet altijd op het vuur zetten. Het metaal bracht weer andere moeilijkheden mee. Het onderhoud vereiste veel zorg, daar anders gevaar bestond, dat door de metaalverbindingen de etenswaren vergiftigd werden. Men zocht dus naar een pan, die verschillende eigenschappen in zich verenigde, niet zwaar was en daarvan de chemische invloeden niet schadelijk voor de gezondheid kunnen zijn. Door de enorme vooruitgang van de techniek is men er eindelijk in geslaagd het emaille keukengerei te vervaardigen, zoals wij dit thans kennen. 
In de aanvang van de 19e eeuw kon men nog niet van een werkelijke email-industrie spreken, doch na 1850 ontwikkelde zich deze industrie vrij snel. Het fabriceren van geëmailleerde pannen e.d. is dus geen uitvinding van de laatste tijd, maar een vervolmaking en ruimere toepassing van reeds lang bestaande werkwijzen, waardoor het mogelijk is geworden het voor de huisvrouwen zo hoognodige keukengerei te fabriceren. 
Het heeft echter nog heel wat voeten in de aarde gehad, alvorens in het algemeen de email-waren voor huishoudelijk gebruik door iedereen werd aanvaard. Men vertrouwde in het begin dit keukengerei niet erg, doch heden ten dage zal er wel geen huisvrouw meer zijn, die niet in volkomen vertrouwen haar geëmailleerde pannen op het vuurt et en daarin alle spijzen durft te koken zonder vrees voor de gezondheid van haar gezin. De gietijzeren pannen, die geëmailleerd in de handel worden gebracht zijn zo bijzonder sterk en het email verbindt zich zo goed met het gietijzer van de pannen, dat beschadiging vrijwel uitgesloten is, de spijzen niet worden aangetast, de pannen veel beter schoon te houden zijn dan niet geëmailleerde en door de frisse kleuren van het email de keuken een vrolijke aanblik krijgt. 
De gegoten ijzeren pannen zijn echter vrij zwaar, de uit plaatijzer gemaakte pannen daarentegen van lichter materiaal vervaardigd. 

Het emailleren

Zowel pannen van gietijzer als die van plaatijzer worden in principe op volkomen dezelfde wijze geëmailleerd. Eerst wordt het grondemail opgebracht door onderdompeling in het slib van grond-email. Na deze onderdompeling gaan de pannen in een droogkamer, waar het grondemail op de pannen opdroogt. Vervolgens gaan ze in een gloeioven, waarin het grond-email onder een temperatuur van ca. 700 graden celsius opde pannen wordt gebrand Na deze bewerking wordt met een lepel, in de binnenkant van de pan het dek-email gegoten, de pan wordt van binnen geheel met dit dek-email bedropen en in een droogkamer te drogen gezet. 
Als de pan uit de droogkamer komt, worden de oren en buitenkant met dek-email bespoten en gaat de pan weer in een droogkamer en wordt daarna in een gloeioven geplaatst. Vervolgens wordt een tweede laag dek-email opgespoten (de kleur) om dan nogmaals via de droogkamer naar de oven te gaan. Als de pan uit deze oven komt, is het product gereed." 


Uit Nostalgisch Keukenemaille deel II door Hannie van der Vegt-de Groot, pagina 7

"Hoe ontstaat een verzameling en hoe verzamel je? 

Iedere verzamelaar heeft zijn eigen verhaal, maar ergens in je leven begint het met een herinnering, een geërfd stuk of een aankoop. Soms weet je daardoor weer heo iets voelde of rook en is een v oorwerp de enige sleutel tot een verleden, dat anders onbereikbaar zou worden. Het vervolg kennen we allemaal: een jarenlange zoektoch naar glimmend emaille; lyrisch worden van een mooi oud stuk, trots op nog meer gouden biezen, blij met een oud pannetje dat je set compleet maakt, ach, dat hebben we allemaal wel eens ervaren, toch? In de loop der jaren heb je zo je vindplaatsen, goede adresjes, leuke beurzen, standhouders die iets voor je bewaren en medeverzamelaars (kapers op de kust) gevonden! En zoveel kleuren, modellen en decors als er van emaille zijn, zoveel verschillende mensen verzamlene emaille, elk op hun eigen manier, en het zijn echt niet alleen vrouwen hoor, er zijn heel veel mannen driftig op zoek naar keukengerei! 
Zoals met alles verzamelt ook iedereen op zijn eigen wijze, alles in één kleur, alle kleuren, alle maten van ieder voorwerp en ga zo maar door. Maar wat ons óók allemaal wel een keer overkomen is, is het vinden van een voorwerp dat niet te benoemen is, een gevonden stuk waar we de functie en herkomst niet van weten en daar begint soms een nieuwe verzameling, een zoektocht naar meer informatie, naar antwoorden die bijna niemand meer kan geven, wie weet waar een miscchien 100 jaar oud voorwerp voor werd gebruikt? Degenen die het ooit maakten en gebruikten zijn er al lang niet meer, emaille-fabrikanten zijn op een enkele uitzondering allemaal gestopt.
De vraag blijft: "wat heb ik nu weer in handen?". Zo ontstaat soms fantasierijke benamingen als zeepbal, vioolkist, aspergerooster en fruitschaal. U kent er vast nog wel enkele. Om de antwoorden te vinden moeten we terug in de tijd, op zoek naar documentatie, oude modelboeken, reclame uitingen. Zo nu en dan heb je het geluk iets te vinden, bijvoorbeeld ene kopie van een oude prijscourant, of je ontmoet iemand die er echt iets over kan vertellen, maar vaak blijft het gissen. Omdat ik graag weet wat iets is ben ik al (25 jaar) geleden op zoek gegaan naar informatie, inmiddels heb ik honderden pagina's aan documentatie vanaf ongeveer 1892 over verschillende emaille-fabrikanten; compleet is het nooit want er is enorm veel verloren gegaan, maar ik heb toch wel een goed beeld gekregen van een ooit bloeiende industrie - je staat versteld van de modellen, soms zijn er wel 10 of meer verschillende uitvoeringen van een ontwerp, en dan nog in heel veel verschillende maten, kleuren endecors. Emaille blijft boeien, iedereen heeft er wel herinneringen aan van oma, moeder of zichzelf. Het is in feit 'n stukje cultuur histirisch erfgoed verweven met het verleden en heden, daarom blijft het contact met medeverzamlaars en het mogen bekijken van andermans verzameling telkens weer een uitwisseling van herkenning, verrassing en verbazing. Je leert van elkaar, krijgt antwoorden en je geniet samen van in wezen heel simpele gebruiksvoorwerpen, want welke kleur ook, een paar voorwerpen glanzen geëmailleerd keukengerei bij elkaar levert altijd een mooi plaatjes op! "


Onze verzameling

Hannie had bovenstaande niet mooier kunnen omschrijven. Haar boeken zijn een prachtig naslagwerk van verzamelingen emaille, hoe het wordt gemaakt maar in deel II vind je ook een catalogie van BK emaille, waardoor je je onbenoembare voorwerp, misschien wel kan herkennen! 
Onze verzameling begon op het moment dat wij ons jaren 1930 huis kochten en van een tante haar Reseda thee, koffie en suiker bus kregen en later ook haar kaneel en foelie blikje. Het feit dat deze oude gebruikte emaille voorwerpen erg nog zo gaaf uit zagen, en vooral er gaaf uitzagen in onze landelijke keuken en ook nog in gebruik genomen konden worden (in de theebus zitten dus echt thee zakjes, de koffiebus bevat de nu moderne koffiepads en de suikerbus is gevuld met suiker), maakte het voor ons het nostalgische gevoel wat wij zochten in onze 1930 woning helemaal compleet. Het verzamelen van reseda emaille begon. 
Echter op onze 'stroop' tochten kwamen we zoveel meer mooi emaille tegen, dat we het voor anderen ook mogelijk wilden maken om emaille in hun huis te hebben staan. Door onze liefde voor nostalgie, historie en met name het emaille is onze verzamelwoede uitgebreid met verzamelen van emaille om weder te verkopen. Daarbij komen we inderdaad wel eens voorwerpen tegen die we niet kennen, horen we van standhouders en medeverzamelaars prachtige verhalen over hoe het voorwerp werd gebruikt. En als we zelf achter een stand staan op een beurs, horen we de verhalen van de voorbijgangers, dat had mijn oma ook, of mijn moeder, of dat heb ik allemaal jaren geleden weg gegooid (zonde!) of vaders die tegen hun kinderen vertellen dat ze met de vergieten op het hoofd  soldaatje speelde :) 
Voor ons is het verzamelen nog lang niet gedaan, wij hopen dan ook dat we hiermee jou verzameling ook kunnen aanvullen! 


De boeken van Hannie zijn nog te verkrijgen, zie Favoriete Links voor haar website!